Balın Hammaddesi
Balın ham maddesi, nektar dediğimiz Balözü‘dür. Balın fiziksel ve kimyasal özellikleri üzerinde nektarın yapısı ve çeşidi son derece etkilidir. Kısa ifade edilecek olursa, balın kalitesi doğrudan doğruya nektara bağlıdır. Çiçeklerin ve çeşitli bitkilerin salgıladıkları nektarların, bal olabilmesi için şüphesiz bazı biyokimyasal işlemlere tabi tutulması gerekir. Ayrıca %35 -%70 su kapsayan nektarın koyulaştırılması ve su oranının %17-18 civarına indirilmesi gerekir. İşte bütün bu işlemler, kolonideki işçi arılar tarafından gerçekleştirilir.
Arılar, bir seferinde sadece bir çeşit çiçekten nektar toplar. Yani ilk olarak arı hangi bitkiden nektar toplamaya başladı ise hep o bitkinin çiçeklerini dolaşır. Polen toplarken de durum aynıdır. Yani bir arı sabahleyin polen toplamaya başladı ise akşama kadar hep öyle devam eder.
Nektar yüklü tarlacı arı, bu yükünü evci arıya aktaracağı zaman karşı karşıya gelirler. Tarlacı arı bir damla nektarı ağzıyla getirir, evci arı bunu emerek alır. Bu anda her iki arı antenleri ile birbirlerine dokunur durumdadır.
Balın Oluşumu
Nektarın arılar tarafından olgunlaştırılması ve özellikle arının bal midesinde bazı salgılarda işlenerek değiştirilmesi sonunda bal meydana gelir. Arı tarafından gözlere yerleştirilen bu taze balın ayrıca suyunun uçarak tam anlamıyla olgunlaştırılması gerekmektedir. Ancak bu dönemden sonra gözlerdeki balın üzeri sırlanarak kapatılır. Tarlacı arıdan nektar yükünü devralan evci arılar, bu ham maddeyi bir çeşit yoğurup olgunlaştırır ve bal hainde gözlere koyar. Nektarın çok bol olmadığı kurak mevsimlerde tarladan nektar getiren arının bu yükü kolonide genç işçi arı sayısı az ise, başka bir arıya aktarmadan bizzat kendisi tarafından gözlere bal halinde yerleştirildiğini iddia eden araştırıcılar da vardır.
Petek gözlerine bal dolduracak bir arı, başını gözün içine sokar. Sonra, sırtı aşağıya ve yukarıya gelmek üzere gözün içine girer. Eğer gözde bal yoksa, arı dibe doğru ilerler ve çenesi, gözün dibine ve en uzak köşesine değinceye kadar sokulur. Arı yavaş yavaş başını bir taraftan diğer tarafa döndürür ve taze balı bırakır. Ayrıca bezler açılmış olup bu bezlerin salgıları taze bala karışmaktadır.
İşci arı, getirdiği nektar yükünü daha önceden içinde biraz bal bulunan bir göze boşaltacaksa çalışma yöntemi yine aynı olmaktadır. Çeneler aynı şekilde hareket halindedir.
Taze nektarın olgunlaşıp bala dönüşmesinde en önemli olaylardan birisi de şekerin inversiyonudur. Yani nektarda yüksek oranda bulunan sükroz (çay şekeri), salgılanan invertaz enzimi etkisiyle invert şekere döner. Nektarın arı vücudunda işlenerek bal haline getirilişi üzerinde pek çok çalışma yapılmıştır.
Evci arı, tarlacı arıdan damla damla nektar alır. Bu nektarı olgunlaştırmak için evci arı bir seri işlemler yapar. Ağızda yapılan olgunlaştırma hareketinden sonra evci arı bu bal damlacığını yutar. Bundan sonra bal midesinde olgunlaşma sürecini başlatır.
Balın asıl olgunlaşması, arının bal midesinde olur. Bu aşamada salgılanan fermentlerin önemli rolü olmaktadır. Ancak bala aromasını verme konusunda arı vücudundaki fermentlerin önemli rolü olmaktadır. Ancak bala aromasını verme konusunda arı vücudundaki fermentlerin bir etkisi yoktur.
Arıların bitkilerden nektar toplama işi ve bunu bala çevirişi hakkında bir çok görüş ve teori ileri sürülmüştür. Genel düşünce yukarıdaki bahsettiğimiz şekildedir.
