Döllenmiş yumurtadan çıkan ve diploid olan ana arı, koloninin gerçek dişi bireyidir. Koloninin bütün karakterlerinden ana arı sorumludur. Vücut uzunluğu, 18-20 mm kadardır. İri yapısı nedeniyle, erkek ve dişi arılardan kolayca ayırt edilebilir. Karın kısmı iri ve uzundur. Kanatları vücudu örtmez. Ana arı, yumurtlama döneminde rahatsız edilmediği sürece, genç yavru hücrelerin üzerinde veya yakınında kendisine hizmet eden genç işçi arıların arasında bulunur. Beslenme, temizlik ve diğer bakış işleri, işçi arılar tarafından karşılanmaktadır. Yeni hizmet kadrosu oluşana kadar, 3-4 gün balla beslenir.
Ana arı , özellikle ilkbahar ve yaz aylarında sürekli olarak yumurta bırakır. Yumurtalama kapasitesi, beslenme durumu, ırk özelliği, sıcaklık gibi faktörlerin kontrolü altındadır. Bazı arı ırklarında, kısa süre içinde olsa ana arının günde 3000 adet yumurta bırakabildiği belirlenmiştir.
Ana arının ömrü, 3-6 ay arasında değişir. Koloninin verimli olması için, iki yılda bir ananın yenilenmesi tavsiye edilmektedir.
Ana arının varlığı, ananın mandibular bezleri tarafından salgılanan ve ana cevheri denilen bir madde vasıtasıyla algılanır. Mesaj, ana arıdan çevresindeki işçi arılara, onlardan da diğer arılara geçirilir. Yalnız koku yeterli değildir, temas şarttır. Bunun için, ana arının vücudunun işçi arıyla ve işçinin de diğer işçi arıya teması gereklidir.
Ana arının kovandan çıkarılması, kaybolması veya ölmesi halinde yaklaşık 1 saat sonra, ananın olmadığını ifade eden mesaj koloninin tüm bireylerine ulaşır. Anasızlık vızıltısı kovanlara yayılır, uyumlu iş düzeni bozulur. Anası yaşlanmış veya anasız kalmış kolonilerde, günlük yumurta varsa işçi arılar hazırladıkları büyükçe bir göze genç bir lavrayı nakleder. Anasını yenilemeyen kolonilerde, işçi arıların bazıları yalancı ana arı görevi üstlenerek yumurlamaya başlar.
